یونانیها از لولههای سفالی برای انتقال آب به خانهها و ساختمانهای عمومی استفاده میکردند. با آغاز قرن بیستم، موادی مانند چدن، مس و فولاد گالوانیزه محبوبیت بیشتری پیدا کردند. همانطور که میدانید یکی از پر کاربردترین مصالح و لوازم کاربردی در صنایع از جمله صنعت ساختمان، نفت و گاز و … لولهها هستند که برای انتقال سیالات از آنها استفاده می شود.
لولهها به طور گسترده در صنایع مختلفی از جمله صنعت نفت و گاز، صنایع پتروشیمی و همچنین صنایع شیمیایی، صنایع فرآیندی، بخش برق، صنایع غذایی و آشامیدنی، تولید کنندگان HVAC، فولاد، تولید کنندگان خطوط لوله، تولید کنندگان لوله کشی و… پالایشگاه ها و بسیاری دیگر.
👈🏻 مطالعه کنید : تاریخچه صنعت پایپینگ و لوله کشی
چرا شناخت انواع لوله مهم است؟
لوله و اتصالات ستون فقرات سیستم پایپینگ هستند. هر خطا در انتخاب آنها میتواند منجر به:
- نشتی
- افت فشار
- خوردگی
- توقف خط
- و هزینههای سنگین تعمیرات
در حالت کلی لولهها بر اساس نوع متریال مورد استفاده در ساخت آنها به انواع لولههای فلزی و غیر فلزی تقسیمبندی میشوند.
لولههای فلزی؛ انتخاب کلاسیک پروژههای صنعتی
لولههای فلزی به لولههایی گفته میشود که از فلز ساخته میشوند و توانایی تحمل فشار و دمای بالاتری دارند. آنها را میتوان به دو گروه لولههای آهنی و غیر آهنی تقسیمبندی کرد.
لولههای آهنی را میتوان به شرح زیر طبقه بندی نمود:
• لولههای کربن استیل
• لوله های فولادی ضد زنگ
• لولههای فولادی گالوانیزه
• لوله های فولادی API
• لولههای چدنی
لوله فولادی سیاه (کربن استیل)
در گذشته آهن سیاه به عنوان لوله تامین آب مورد استفاده قرار میگرفت اما در حال حاضر عمدتا برای سیستم هیدرونیک و آتشنشانی مورد استفاده قرار میگیرند. این لوله ها بادوام هستند و دمای بالا را به خوبی تحمل میکنند. از جمله معایب این لوله ها می توان به اتصال سخت آنها اشاره نمود.
ویژگیها:
- مقاومت بالا در برابر فشار و دما
- مناسب برای صنایع نفت، گاز، پتروشیمی
- قابلیت استفاده در خطوط بخار
محدودیتها:
- حساس به خوردگی در صورت نبود پوشش مناسب
- وزن بالا
- هزینه نصب بیشتر
لوله استنلس استیل (فولاد ضد زنگ)
برای محیطهای حساس و خورنده، استنلس استیل انتخاب محبوبی است. با افزایش و یا کاهش برخی عناصر تشکیل دهنده مثل کربن می توان خواص فیزیکی را تغییر داد. این تغییرات امکان استفاده گسترده تر از این لوله را می دهد. لوله استنلس استیل ۳۰۴ و ۳۱۶ از گرید های پرکاربرد این مدل لوله هستند.
کاربردها:
- صنایع غذایی و دارویی
- خطوط بهداشتی
- محیطهای مرطوب یا خورنده
مزایا:
- مقاومت عالی در برابر خوردگی
- طول عمر بالا
- سطح داخلی صاف
محدودیتها:
- قیمت بالا
- نیاز به نصب تخصصی
لوله API (گازی)
لولههای API یکی از انواع لوله فولادی استانداردی هستند که دارای قابلیت تحمل فشار زیاد میباشد. از این لولهها میتوان برای انتقال سیالاتی چون نفت و گاز در حجم بالا استفاده نمود. در مواد تشکیل دهنده این لولهها میتوان فولاد کربندار و منگز را مشاهده نمود که جهت خطوط انتقال نفت، گاز و آب و فاضلاب و .. بسیار کاربردی است.
لوله گالوانیزه (فولادی با روکش)
لوله فولادی گالوانیزه، یک لوله فلزی با روکش روی برای افزایش دوام است که به سه دسته سبک، متوسط و سنگین تقسیم بندی میشود. حفاظت اضافه شده مانند یک مانع است که فلز پایه را در برابر عناصری که میتوانند باعث خوردگی شوند محافظت میکند.
لولههای فولادی گالوانیزه در ابتدا به عنوان جایگزینی برای لولههای سربی معرفی شدند. به طور کلی قبل از دهه ۱۹۸۰ برای لوله کشی تخلیه، زباله و هواکش استفاده میشد. از جمله ویژگیهای این لولهها میتوان قیمت ارزانتر نسبت به مس و مقاومت در برابر خوردگی و زنگ زدگی آنها اشاره نمود. نکته منفی در خصوص لولههای گالوانیزه احتمال گرفتن رسوب میباشد. لولههای گالوانیزه را از جهت فرایند ساخت میتوان به انواع درزجوش و بدون درز طبقه بندی کرد.
لولههای فولادی از نظر نحوه ساخت
از نظر نحوه ساخت نیز لولههای فولادی را میتوان به روشهای مختلفی تولید کرد که برخی از پرکاربردترین آنها شامل لوله اسپیرال و لوله مانیسمان میباشد:
لوله اسپیرال
در بین لولههای فولادی دستهای وجود دارد که نوار فولادی نورد گرم جهت ساخت آنها مورد استفاده قرار میگیرد به علت قرار گیری آنها به صورت مارپیچ آنها را اسپیرال مینامند. این لولهها در سایزهای ۵ تا ۱۲۰ اینچ تولید شده و جهت مصارفی چون انتقال آب و گاز مورد استفاده قرار میگیرد.
از مزایای لولههای اسپیرال میتوان به مقاومت در برابر ترک و شکست، شکل پذیری بالا، هزینه پایین و خواص مکانیکی بالا اشاره نمود.
لوله مانیسمان
لولههای فولادی در دو نوع درز دار و بدون درز تولید میشوند. لوله مانیسمان در دسته لولههای فولادی بدون درز قرار دارد و از کربن، فولاد و استیل ساخته میشود. از ویژگیهای بارز این لولهها این است که نیاز به جوشکاری ندارند بدین جهت سبب میشود که در دسته مستحکمترین لولهها قرار گیرند، بنابراین ریسک نشتی مواد در خطوط انتقال وجود ندارد. از جمله پرکاربرد ترین لولهها در صنایع پالایشگاهی، عایق کردن کابلهای فشار قوی برق، مبدلهای حرارتی و … به شمار میرود.
لوله مسی
لوله مسی پرکاربردترین لوله سخت برای تامین آب در مصارف مسکونی و تجاری میباشد که در انواع ثابت و انعطاف پذیر موجود میباشند. لولههای مسی در سه رده ضخامت M،L و K به ترتیب از ضخامت کم، متوسط و زیاد موجود میباشد. لولههای مسی با اتصالات لحیمی و فیتینگ فشاری به یکدیگر متصل میشوند. از جمله معایب لوله مسی قیمت بالای آن میباشد. لازم به ذکر است لولههای مسی دارای عمر طولانی بالای ۵۰ سال میباشد.
لوله چدنی
لولههای چدنی به روش ریختهگری تولید میشوند، این لولهها امروز در لولهکشی مسکونی به ندرت مورد استفاده قرار میگیرند، در کاربریهای مسکونی، تجاری قدیمی بیشتر به چشم میخورند. از جمله ویژگیهای بارز این لولهها مقاومت در برابر حرارت، کاهش صدای مایعات و دوام بالای این لولهها هست. لازم به ذکر است این لولهها توانایی تحمل فشار تا psi 350 را دارند. از جمله معایب این لولههای میتوان به استعداد زنگ زدگی و خوردگی اشاره نمود.
خرید اینترنتی لوله
لولههای غیر فلزی
لولههای غیر فلزی دارای گستره وسیعی میباشند که در اینجا پرکاربردترین آنها را بررسی میکنیم، این لولهها عبارتند از لولههای پلی اتیلنی، لولههای بتنی، لولههای پلاستیکی، لولههای سیمانی و … که با توجه به جنس، کاربرد مخصوص به خود را دارند.
عمده لولههای غیر فلزی، پلاستیکی هستند. بکارگیری لولههای پلاستیکی در تاسیسات در حدود دهه ۱۹۳۰ میلادی میباشد. که در آن برهه آلمانیها اولین بار از این لولهها جهت تخلیه فاضلاب استفاده میکردند. بعدها با پیشرفت بیشتر صنعت و شناخت نقاط ضعف و قوت این لولهها، این لولهها توانستند جایگاه لولههای فلزی در صنعت و تاسیسات را کم رنگ کنند و در بسیاری از موارد جایگزین لولههای فلزی شدند.
برخی از انواع لولهها پلاستیکی شامل موارد زیر میشود:
لوله های پلی اتیلنی (PE)
لولههای پلی اتیلنی که امروز یکی از پر کاربردترین انواع لولهها به شمار میآیند خود دارای دستهبندی های متنوعی هستند. از جمله خانواده لولههای پلیاتیلنی میتوان به لولههای پلی اتیلن چگالی بالا (HDPE)، پلی اتیلن معمولی (PE)، پلی اتیلن مشبک (PEX)، پلی اتیلن دو جداره (کاروگیت) و … نام برد که ویژگی این خانواده از لولهها دوام بالا، مقاومت در برابر خوردگی، انعطاف پذیری بالا و غیر سمی بودن است. پلی اتیلنها در دسته پلیمرهایی قرار دارند که از پالایش نفت خام تولید میشوند. لازم به ذکر است این خانواده از لولهها سبک بوده و دارای نصب راحت میباشند همچنین قیمت مناسب از جمله ویژگیهای بارز این محصولات میباشد.
لوله PVC
PVC یا پلی وینیل کلراید نوعی لوله پر کاربرد در ساختمانهای مسکونی و تجاری هست که میتواند در داخل، خارج از منزل و زیر زمین مورد استفاده قرار گیرد. از این لولهها میتوان جهت آبرسانی به منازل و یا برای لولهکشی تخلیه و هواکش استفاده نمود. این لولهها دارای پوشش داخلی صاف بوده که از تجمع رسوبات داخل آنها جلوگیری میکند. لوله PVC به دلیل اینکه اولین بار توسط شرکت پلکیا تولید گردید در بازار به این نام معروف است. از ویژگیهای بارز این لولهها میتوان به دوام بالا، غیر سمی بودن و سایلنت بودن آن اشاره نمود. از جمله معایب این لولهها قابلیت تحمل دمای سیالات تا ۶۰ درجه سانتیگراد میباشد.
لوله پلی پروپیلن PP
لوله پلی پروپیلن یکی از پر کاربردترین لولهها در صنعت میباشد. ویژگی بارز این لوله وزن پایین آن و مقاومت بالا در دسته لولههای پلیمری میباشد. این لوله در رنگهای سبز و سفید با خواص مختلفی تولید میشود. همچنین این لوله در انواع تک لایه، سه لایه، پنج لایه و فویل دار تولید میگردد. لولههای پلی پروپیلن به واسطه اتصال بسیار قوی خود (پوش فیت) در بازار به همین نام نیز معروف هستند.
تفاوت انتخاب لوله و اتصالات در پروژههای مختلف
پروژههای صنعتی سنگین
- لوله فولادی یا استنلس
- اتصالات فلزی
- تمرکز بر فشار و دما
پروژههای ساختمانی
- لولههای پلیمری یا پنجلایه
- اتصالات سبکتر
- تمرکز بر سرعت نصب
پروژههای آب و فاضلاب
- پلیاتیلن یا چدن
- تمرکز بر دوام و نشتی کم
نقش تأمینکننده در انتخاب درست
بازار پر از گزینه است، اما همه گزینهها مناسب نیستند. تأمینکننده حرفهای:
- فقط فروشنده نیست
- نیاز پروژه را تحلیل میکند
- و پیشنهاد متناسب ارائه میدهد
در انتخاب لوله و اتصالات، مشاوره فنی بخشی از خرید است، نه یک خدمت جانبی.
جمعبندی نهایی
انتخاب لوله و اتصالات موجود در بازار:
- یک تصمیم ساده نیست
- یک انتخاب استراتژیک برای پروژه است
هر متریال، هر نوع لوله و هر اتصال، جای درست خودش را دارد. شناخت بازار، شناخت پروژه و انتخاب آگاهانه، تنها راه ساختن یک سیستم پایپینگ پایدار، ایمن و اقتصادی است.
